Để hiểu rõ hơn về mục đích, đối tượng cũng như cách thức thực hiện cuộc Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026, phóng viên Dân trí có cuộc trao đổi với Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương, Phó Trưởng ban thường trực Ban Chỉ đạo điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp Trung ương.
Điểm mới nổi bật của cuộc điều tra phạm vi toàn quốcThưa Thứ trưởng, đây là lần thứ hai Bộ Nội vụ chủ trì cuộc Điều tra quốc gia về cơ sở hành chính, sự nghiệp. Xin Thứ trưởng cho biết mục đích, ý nghĩa và tầm quan trọng của cuộc điều tra này?
- Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026 là một cuộc điều tra thống kê quốc gia rất quan trọng, được thực hiện nhằm thu thập thông tin cơ bản về số lượng cơ sở hành chính, đơn vị sự nghiệp; số lượng, trình độ của lực lượng đang làm việc trong các cơ sở này; đồng thời thu thập thông tin về kết quả thu, chi của cơ sở.
Trên cơ sở đó, kết quả điều tra sẽ phục vụ rà soát, điều chỉnh, bổ sung các chính sách quản lý; xây dựng kế hoạch, quy hoạch phát triển ngành, vùng, phát triển cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực; tổng hợp các chỉ tiêu thống kê chính thức; bổ sung dữ liệu cho việc tính toán GDP, GRDP và cập nhật cơ sở dữ liệu, tổng thể cho các cuộc điều tra trong những năm tiếp theo.
Có thể nói, trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu quản lý nhà nước ngày càng phải dựa trên dữ liệu, thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời, thì cuộc điều tra này có ý nghĩa rất lớn, không chỉ về mặt chuyên môn thống kê mà còn có ý nghĩa thiết thực đối với công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và hoạch định chính sách.
Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương (Ảnh: Mạnh Quân).
Nếu không có dữ liệu tin cậy thì rất khó đưa ra quyết định đúng; ngược lại, nếu dữ liệu không chính xác thì có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng xây dựng chính sách và hiệu quả tổ chức thực hiện. Vì vậy, Bộ Nội vụ xác định đây là một nhiệm vụ chính trị, chuyên môn rất quan trọng, cần được triển khai nghiêm túc, đồng bộ, bảo đảm chất lượng trên phạm vi cả nước
Cuộc Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026 có những điểm mới gì so với kỳ điều tra trước thưa ông?
- So với cuộc điều tra năm 2021, cuộc điều tra năm 2026 có một số điểm mới nổi bật. Trước hết là về độ bao phủ, cuộc điều tra lần này bao phủ toàn bộ các cơ sở hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập trên phạm vi cả nước.
Thứ hai là về chiều sâu thông tin. Nếu trước đây nội dung chủ yếu tập trung vào biên chế, lao động, doanh thu và chi phí, thì lần này cuộc điều tra được bổ sung thêm nhiều nhóm thông tin mới, như ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế xanh, thương mại điện tử; đồng thời bổ sung thêm thông tin đối với đơn vị sự nghiệp công lập và lồng ghép cả thông tin về cơ sở sản xuất, kinh doanh trực thuộc đơn vị.
Điều này cho thấy yêu cầu về dữ liệu hiện nay không chỉ dừng ở thống kê số lượng mà đã chuyển mạnh sang phân tích, đánh giá chất lượng hoạt động và xu hướng phát triển của khu vực hành chính, sự nghiệp.
Được biết, đây là cuộc điều tra thống kê quốc gia có quy mô lớn của ngành Nội vụ được Thủ tướng Chính phủ giao chủ trì triển khai thực hiện. Vì vậy, bên cạnh những thuận lợi, chắc chắn cũng có không ít khó khăn, vướng mắc đối với Ban Chỉ đạo Trung ương và Ban Chỉ đạo các cấp. Thứ trưởng có thể chia sẻ rõ hơn về những thuận lợi và khó khăn trong quá trình triển khai cuộc điều tra này?
- Có thể nói, đây vừa là vinh dự, vừa là trách nhiệm rất lớn đối với ngành Nội vụ. Thuận lợi trước hết là có sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo Trung ương và sự vào cuộc trách nhiệm của các bộ, ngành, cơ quan Trung ương và các địa phương.
Năm 2025, căn cứ Quyết định số 03/2023/QĐ-TTg ngày 15/02/2023 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình Điều tra thống kê quốc gia, Bộ Nội vụ đã tổ chức Điều tra thí điểm đơn vị sự nghiệp công lập tại 2 tỉnh Bình Định, Gia Lai và Bộ Nội vụ.
Bộ Nội vụ tổ chức Hội nghị trực tuyến tập huấn điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026 (Ảnh: Hoa Lê).
Trên cơ sở đó, Bộ Nội vụ đã hoàn thiện phê duyệt Phương án Điều tra và Kế hoạch triển khai thực hiện ngay từ đầu năm 2026. Ban Chỉ đạo các cấp, Sở Nội vụ các tỉnh, thành phố đã tích cực ban hành văn bản hướng dẫn, tổ chức tập huấn, triển khai thực hiện theo đúng yêu cầu.
Bên cạnh đó, đội ngũ thường trực, giám sát viên, quản trị viên các cấp đã rất nỗ lực, trách nhiệm; đồng thời ngành Nội vụ cũng nhận được sự phối hợp, hỗ trợ chuyên môn rất quan trọng từ cơ quan thống kê ở Trung ương và địa phương.
Khó khăn lớn nhất của cuộc điều tra là thu thập số liệu trong giai đoạn sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp nên việc xác định đơn vị điều tra gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.
Thứ hai, thời điểm triển khai Điều tra cùng lúc Bộ Nội vụ phải thực hiện nhiều nhiệm vụ cấp bách và trọng tâm khác như công tác triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng các cấp, tổ chức bầu cử Quốc hội và HĐND các cấp. Không những thế việc đẩy nhanh tiến độ sớm hơn 3 tháng so với kế hoạch ban đầu để phối hợp cung cấp thông tin phục vụ Tổng điều tra kinh tế năm 2026 theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền đã tạo nên áp lực về thời gian, nhân lực là rất lớn.
Thứ ba, lực lượng giám sát viên, quản trị viên phần lớn là kiêm nhiệm, trình độ công nghệ thông tin, tài chính, kế toán, nghiệp vụ thống kê còn chưa đồng đều, nên cũng ảnh hưởng nhất định đến tiến độ và chất lượng thực hiện. Đây cũng là cuộc điều tra thống kê quốc gia có quy mô rộng, nội dung phức tạp, nên trong quá trình triển khai không tránh khỏi những lúng túng, phát sinh cần tiếp tục hướng dẫn, tháo gỡ.
Tuy nhiên, với sự chỉ đạo sát sao, sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan liên quan và tinh thần trách nhiệm cao của toàn bộ lực lượng tham gia, chúng tôi tin tưởng những khó khăn này sẽ tiếp tục được khắc phục để cuộc điều tra đạt mục tiêu, yêu cầu đề ra.
Dữ liệu cần chính xác khi bộ máy có nhiều thay đổiTừ những thực tế nêu trên, Bộ Nội vụ đã có những giải pháp gì để đạt mục đích, yêu cầu đề ra, thưa ông?
- Đúng là cuộc Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026 được triển khai trong bối cảnh rất đặc thù, khi năm 2025 là năm thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Điều này vừa đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác thu thập, rà soát, chuẩn hóa số liệu, vừa cho thấy rõ hơn ý nghĩa của cuộc điều tra lần này.
Để bảo đảm đạt mục đích, yêu cầu đề ra, Bộ Nội vụ đã tập trung vào một số giải pháp trọng tâm. Trước hết là kiện toàn tổ chức chỉ đạo, hướng dẫn thống nhất từ Trung ương đến địa phương.
Thứ hai là rà soát kỹ danh sách đơn vị thuộc đối tượng điều tra thống kê lần này, nhất là trong điều kiện có thay đổi về tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập từ Trung ương đến địa phương.
Điều tra thông tin cơ sở hành chính, đơn vị sự nghiệp bắt đầu từ tháng 4 (Ảnh minh họa: Bảo Quyên).
Thứ ba là tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, thực hiện điều tra bằng phiếu điện tử để nâng cao tính chính xác, kịp thời và đồng bộ của dữ liệu, tiết kiệm thời gian, chi phí, đồng thời hoàn thiện cơ sở dữ liệu đẩy mạnh cải cách, chuyển đổi số.
Thứ tư là tổ chức tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ kỹ lưỡng, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai. Đồng thời, Bộ Nội vụ cũng xác định phải phát huy chặt chẽ cơ chế phối hợp với cơ quan thống kê, các bộ, ngành, cơ quan Trung ương và địa phương để bảo đảm cuộc điều tra được thực hiện thống nhất, nghiêm túc, đúng tiến độ và đạt chất lượng cao.
Tôi cho rằng, trong bối cảnh tổ chức bộ máy có nhiều thay đổi, càng cần phải có dữ liệu đầy đủ, chính xác, cập nhật để phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý và hoàn thiện chính sách. Với tinh thần đó, Bộ Nội vụ sẽ tiếp tục chỉ đạo quyết liệt, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan để bảo đảm cuộc Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026 thành công tốt đẹp.
Để cuộc điều tra được triển khai thành công trên phạm vi cả nước, Thứ trưởng cho biết vai trò phối hợp của cơ quan quản lý nhà nước về thống kê (Cục Thống kê - Bộ Tài chính) và các cơ quan ở Trung ương, địa phương?
- Đây là cuộc điều tra có quy mô lớn, phạm vi rộng, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều đơn vị. Vì vậy để triển khai thành công thì yếu tố có ý nghĩa quyết định là sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ, trách nhiệm giữa Bộ Nội vụ với cơ quan quản lý nhà nước về thống kê và các cơ quan ở Trung ương, địa phương.
Trong đó, Cục Thống kê, Bộ Tài chính có vai trò rất quan trọng trong việc phối hợp với Bộ Nội vụ bảo đảm thống nhất về chuyên môn, nghiệp vụ thống kê, phương pháp thu thập, tổng hợp, chuẩn hóa và khai thác dữ liệu. Lãnh đạo Cục Thống kê tham gia Ban Chỉ đạo điều tra Trung ương với vai trò Phó Trưởng ban; đồng thời lực lượng công chức, viên chức thống kê cũng tham gia Tổ Thường trực để cùng hướng dẫn, theo dõi, đôn đốc và phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện.
Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền về cuộc điều tra cũng được tăng cường tại các đơn vị thông tin, báo, tạp chí trực thuộc Bộ Nội vụ, đồng thời lồng ghép với Tổng điều tra kinh tế năm 2026 để nâng cao hiệu quả truyền thông, tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động ở các cấp, các ngành.
Đối với các cơ quan Trung ương, trách nhiệm là phải thành lập ban chỉ đạo hoặc tổ công tác theo hướng dẫn của Ban Chỉ đạo Trung ương; tổ chức triển khai điều tra đối với các đơn vị thuộc phạm vi quản lý; chỉ đạo việc kê khai đầy đủ, chính xác, đúng thời gian; đồng thời bảo đảm thực hiện thống nhất phương án, quy trình nghiệp vụ và các yêu cầu về ứng dụng công nghệ thông tin.
Đối với địa phương, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương được giao quyền chỉ đạo, quyết định thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh, cấp xã, tổ chức thực hiện điều tra trên địa bàn; phân công rõ trách nhiệm cho các cơ quan, đơn vị liên quan; tăng cường kiểm tra, giám sát, đôn đốc tiến độ; đồng thời phối hợp trong thu thập, xử lý, lưu trữ, khai thác, kết nối, chia sẻ dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu.
Tôi cho rằng, nếu sự phối hợp này được thực hiện nghiêm túc, phối hợp nhịp nhàng và hiệu quả từ Trung ương đến địa phương, thì cuộc Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026 sẽ hoàn thành các mục đích, yêu cầu đề ra.
